Umów wizytę teraz - do dietetyka przyjmującego w naszym szpitalu

mgr Dominika Grońska - dietetyk kliniczny

Wybierz specjalistę

mgr Karolina Dereń - spec. dietetyk

Wybierz specjalistę

 

Wyróżnia się niedoczynność oraz nadczynność tarczycy, w zależności od ilości hormonów produkowanych przez gruczoł. Przyczyną występowania niedoczynności jest niskie stężenie lub nieprawidłowy metabolizm hormonów. Można wyróżnić niedoczynność pierwotną, kiedy tarczyca jest uszkodzona oraz wtórną, jeśli problem stanowi uraz przysadki, która produkuje hormon tyreotropowy. Niedoczynność tarczycy objawia się najczęściej ospałością, zaparciami, wypadaniem włosów, zaburzeniami miesiączkowania czy wzrostem masy ciała.

Dieta w leczeniu niedoczynności tarczycy

Dieta jest bardzo ważnym elementem postępowania w leczeniu niedoczynności tarczycy. Należy zacząć od zbilansowania jej w taki sposób, aby była urozmaicona i uwzględniała wszystkie grupy produktów. Jednocześnie należy zadbać o niski indeks glikemiczny spożywanych posiłków. Dieta pacjentów z niedoczynnością tarczycy powinna zawierać odpowiednią ilość białka, pokrywającego 15-20% zapotrzebowania energetycznego. Najlepsze źródła białka stanowią chude mięso drobiowe i wołowe, jajka, ryby, jogurty oraz przetwory mleczne (które nie powinny jednak pojawiać się w zbyt dużej ilości, a u pacjentów cierpiących na nietolerancję laktozy konieczna jest ich eliminacja). Warto spożywać kiszonki, które obfitują w naturalne probiotyki wzmacniające florę bakteryjną jelit. Jeśli u pacjenta występują zaparcia, koniecznym jest spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy, takich jak pełnoziarniste produkty zbożowe oraz warzywa i owoce. Poprawią one funkcjonowanie układu pokarmowego i ułatwią wypróżnianie.

Pacjenci cierpiący na niedoczynność tarczycy powinni unikać produktów o wysokiej zawartości substancji wolotwórczych, takich jak kapusty, brukselka, kalafior, brokuły, jarmuż czy kalarepa. Sugeruje się również rezygnację z soi i produktów sojowych, zawiera ona bowiem substancje hamujące syntezę hormonów tarczycy.

Istotnym jest, zadbać o wysoki poziom jodu w organizmie. Najlepszym źródłem tego pierwiastka są ryby, zwłaszcza dorsz, łosoś i makrela. Można także dostarczać go sobie poprzez picie wody mineralnej, zwierającym jod. Następnie warto przejść do analizy składu posiłków pod kątem zawartości witamin. Witamina A pełni ważną rolę w dbaniu o stan skóry oraz włosów, ponadto stymuluje regenerację komórek. Znajduje się w jajach, nabiale, tranie rybim i podrobach. Witaminy z grupy B odpowiadają za przemianę węglowodanów, białek i tłuszczów, warto więc zadbać również o ich obecność w diecie. Witamina C, będąca antyoksydantem ma duże znaczenie w procesie syntezy tyrozyny, której niedobór wpływa na niedoczynność tarczycy. Zawierają ją w dużej ilości nać pietruszki, czarna porzeczka oraz owoce cytrusowe. Kluczową rolę pełni także witamina D, a jej niedobór może powodować łamliwość włosów i paznokci. Jest syntetyzowana w skórze pod wpływem światła słonecznego, lecz może wymagać dodatkowej suplementacji. Znajduje się w tłustych rybach (łosoś, dorsz, tuńczyk, makrela, śledź), tranie, żółtkach jaj, wątróbce i serze. Witamina K, której podaż jest ważna przy niedoczynności tarczycy, znajduje się głównie w produktach zawierających wspomniane substancje wolotwórcze, dlatego należy być uważnym w tej kwestii. Alternatywnymi źródłami witaminy K są jaja kurze, ziemniaki i awokado. Witamina E to przeciwutleniacz, mający szczególne znaczenie przy redukcji obrzęków, wzmacnia bowiem ścianę naczyń krwionośnych. Znajdziemy ją w olejach roślinnych, orzechach oraz migdałach.

Spożywane produkty muszą być bogate w mikroelementy, których podaż jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. W przypadku pacjentów chorych na niedoczynność tarczycy szczególne znaczenie mają żelazo, selen i cynk. Żelazo jest składnikiem enzymu kluczowego dla syntezy hormonów tarczycy, występuje także w cząsteczce hemoglobiny. Do produktów bogatych w żelazo należą mięso, wątroba, ryby, żółtko jaja, orzechy, twaróg. Selen również wchodzi w skład enzymów mających istotne znaczenie przy syntezie hormonów tarczycy. Znajduje się w zbożu, mięsie, nabiale, jajach, rybach i kiełkach warzyw. Ponadto jego wchłanianie jest wzmacniane przez witaminy A, C i E. Trzeci z wymienionych pierwiastków, czyli cynk, reguluje stężenie cholesterolu oraz prawidłowe wydzielanie insuliny przez trzustkę. Można go znaleźć w mięsie, jajach i produktach mlecznych.

Dodatkowe zalecenia

Posiłki należy spożywać regularnie, w ilości od czterech do pięciu dziennie, przy czym ostatni powinien mieć miejsce na 2-3 godziny przed snem. Nie można zapominać o odpowiedniej ilości płynów. Zaleca się około dwóch litrów dziennie, w postaci wody lub słabych herbat. Warto także zwrócić uwagę na sposób i porę przyjmowania leków. Podstawowym sposobem leczenia niedoczynności tarczycy jest kuracja farmakologiczna, a więc przyjmowanie odpowiednio dostosowanych dawek lewotyroksyny. Rozkład posiłków oraz ich skład ma duży wpływ na efekty terapii. Badania dowiodły, że przyjmowanie leku rano, na godzinę przed spożyciem śniadania, wraz z regularną podażą witaminy C skutecznie poprawia wchłanianie tyroksyny. Negatywne działanie mają natomiast kawa, sok grejpfrutowy, błonnik i soja.

Do trybu życia należy koniecznie włączyć aktywność fizyczną. Zaleca się takie rodzaje ruchu jak marsz, bieg, rower lub basen, zwłaszcza w godzinach porannych. Regularne ćwiczenia wpływają pozytywnie na metabolizm, zapobiegając wzrostowi masy ciała, ponadto poprawiają samopoczucie pacjenta i pozwalają na prawidłową pracę tarczycy.

• Jarosz M., Stolińska H., Wolańska D., Żywienie w niedoczynności tarczycy, Warszawa 2017.
• Tuchendler P., Zdrojewicz Z., Dieta w chorobach tarczycy, Medycyna Rodzinna 2017, t. 20, nr 4, s. 299-303.
• Pastusiak K., Michałowska J., Bogdański P., Postępowanie dietetyczne w chorobach tarczycy, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2017, t. 8, nr 4, s. 155-160.

Umów wizytę teraz - do dietetyka przyjmującego w naszym szpitalu

mgr Dominika Grońska - dietetyk kliniczny

Wybierz specjalistę

mgr Karolina Dereń - spec. dietetyk

Wybierz specjalistę

 

Wyróżnia się otyłość pierwotną oraz wtórną. Otyłość pierwotna powodowana jest przez nadmiar dostarczanej energii w stosunku do możliwości zużycia jej przez organizm. Ten rodzaj występuje zazwyczaj w przypadku pacjentów spożywających żywność wysoko przetworzoną, zawierającą dużą ilość węglowodanów prostych i tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, przy jednoczesnym braku aktywności fizycznej. Jest to najczęstsza przyczyna otyłości u dzieci. Inny rodzaj stanowi otyłość wtórna, która pojawia się w przebiegu takich chorób jak niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga, zespół Turnera i innych schorzeń o podłożu genetycznym, w wyniku wad rozwojowych oraz urazów ośrodkowego układu nerwowego. Występuje ona także przy długotrwałym przyjmowaniu niektórych leków, do których zalicza się m.in. kortykosteroidy, leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe, insulina.

Istnieje również podział ze względu na lokalizację tkanki tłuszczowej. Typ brzuszny lub centralny dotyczy gromadzenia tłuszczu w okolicy zaotrzewnowej i powoduje ryzyko chorób naczyniowo-sercowych, zwiększa także zapadalność na nowotwory. Typ pośladkowo-udowy lub obwodowy wiąże się z kumulacją tkanki tłuszczowej w okolicach bioder i pośladków.

Przyczyny występowania otyłości

Na rozwój otyłości wpływa wiele czynników, z których najczęstsze to genetyczne, środowiskowe, psychologiczne oraz socjoekonomiczne. Może być spowodowana także zaburzeniami hormonalnymi. Czynniki genetyczne odpowiadają za wystąpienie otyłości w 25-45%. Dziedziczenie ma charakter wielogenowy, co oznacza, iż nie wykryto pojedynczego genu odpowiedzialnego za zwiększanie masy ciała. Bardzo duży wpływ wywierają również czynniki środowiskowe, a więc nieprawidłowe nawyki żywieniowe w połączeniu z niewystarczającą aktywnością fizyczną. Ponadto zauważono korelację między niedoborem witaminy D3 a otyłością, co związane jest z zaburzonym metabolizmem glukozy i może przyczyniać się do nasilenia problemu.

Diagnostyka

W celu diagnostyki otyłości wykonuje się badania antropometryczne przy użyciu wskaźników, mających pomóc w określeniu stopnia nieprawidłowości masy ciała. Najpopularniejszym, używanym od lat 40. XIX wieku jest wskaźnik BMI (Body Mass Index, wskaźnik masy ciała), który oblicza się w oparciu o wagę pacjenta oraz jego wzrost. W przypadku dorosłych otyłość rozpoznaje się przy BMI równym lub przekraczającym 30 kg/m². Alternatywnym dla niego i używanym coraz częściej jest BAI (Body Adiposity Index, wskaźnik otłuszczenia ciała), który oblicza się przy użyciu obwodu bioder i wzrostu. Inne stosowane w diagnostyce wskaźniki to WC (Waist Circumference, obwód pasa), WHR (Waist to Hip Ratio, stosunek obwodu talii do obwodu bioder) i WHtR (Waist to Height Ratio, stosunek obwodu talii do wysokości ciała). Ze względu na powikłania związane z otyłością dotyczącą trzewnej tkanki tłuszczowej, za najbardziej efektywne wskaźniki uważa się obecnie WC i WHtR.

Oprócz wspomnianych badań antropometrycznych istotną częścią diagnostyki jest wywiad rodzinny oraz badania laboratoryjne, w tym cholesterol i jego frakcje, trójglicerydy oraz stężenie glukozy. Stanowią one ważne markery predyspozycji w kierunku otyłości. Warto także skontrolować pracę tarczycy oraz wątroby poprzez badanie stężenia TSH i enzymów wątrobowych. Potrzebna będzie rozmowa o dotychczasowych nawykach żywieniowych pacjenta i ewentualnych zaburzeniach odżywiania, epizodach depresji oraz czynnikach takich jak przewlekły stres. U pacjentów palących koniecznym jest porzucenie nałogu.

Aby określić ilość tkanki tłuszczowej, ze szczególnym uwzględnieniem jej zawartości w narządach i przestrzeni zaotrzewnowej, stosuje się metody obrazowe, takie jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Zastosowanie kliniczne mają także analiza impedancji bioelektrycznej (BIA), która opiera się na różnicy w przewodzeniu prądu elektrycznego w przedziale wodnym i tłuszczowym, oraz absorpcjometria promieniowania X o dwóch energiach (DEXA), wykorzystująca zjawisko osłabienia wiązki promieniowania jonizującego, przechodzącej przez różne tkanki.

Otyłość – do czego prowadzi?

Szacuje się, iż otyłość jest główną przyczyną 10-13% przedwczesnych zgonów w Europie. Wraz z nią zauważa się występowanie zaburzeń metabolicznych, z których najczęstszymi są cukrzyca, zespół metaboliczny, hiperurykemia. U pacjentów zmagających się z otyłością pojawia się nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, choroba niedokrwienna serca, zakrzepica żylna, może także wystąpić udar. Częstym powikłaniem są choroby układu oddechowego, czyli astma, niedotlenienie oraz zespół bezdechu sennego. Mają miejsce zmiany kostno-stawowe i wiążące się z tym bóle stawów, choroby przewodu pokarmowego (kamica żółciowa, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, refluks żołądkowo-przełykowy, przepuklina), może wystąpić nietrzymanie moczu, zaburzenia płodności. Do pozostałych powikłań zaliczają się zakażenia skórne, obrzęk limfatyczny, choroby okołozębowe czy białkomocz.

Otyłość przyczynia się do rozwoju wielu chorób, które mogą prowadzić w konsekwencji do powstania chorób nowotworowych. U kobiet najczęściej występuje rak trzonu i szyjki macicy, jajnika, pęcherzyka żółciowego, natomiast u mężczyzn nowotwory prostaty oraz jelita grubego. W przypadku dzieci i młodzieży otyłość może powodować poważne konsekwencje w postaci nadciśnienia tętniczego i miażdżycy, a także wady postawy, skrzywienia kręgosłupa i płaskostopie. U dorastających dziewcząt występują zaburzenia miesiączkowania, u chłopców natomiast zaburzenia dojrzewania płciowego i ginekomastia. Ponadto często dochodzi do rozwoju stłuszczenia wątroby, pojawia się także niedomykalność zastawki płucnej, co prowadzi do trudności z prawidłowym oddychaniem. Istotne konsekwencje dotyczą również obniżenia jakości życia. Zarówno w przypadku pacjentów dorastających, jak i osób dorosłych pojawia się niska samoocena, problemy z akceptacją własnego wyglądu, a wraz z tym większa skłonność do występowania stanów depresyjnych.

Profilaktyka i leczenie otyłości

W profilaktyce otyłości stosuje się prewencję pierwotną, mającą na celu ograniczenie zapadalności na otyłość oraz wtórną, której celem jest zmniejszanie ryzyka powikłań. Należy zwracać szczególną uwagę na rozpowszechnianie wiedzy o zagrożeniach związanych z otyłością, a także propagować aktywność fizyczną. W przypadku pacjentów z nadwagą, u których może pojawić się otyłość, sugeruje się optymalną dietę niskokaloryczną, bogatą w witaminy i minerały. Ważnym jest dostosowywanie ilości posiłków do zapotrzebowania, aby nie powstawały nadwyżki energetyczne.

Początkowym etapem leczenia otyłości jest zapobieganie dalszemu wzrostowi masy ciała, wraz z jednoczesnym podjęciem leczenia chorób towarzyszących. Ubytek wagi powinien być stosunkowo nietrudny do osiągnięcia, zindywidualizowany dla każdego pacjenta oraz długotrwały. Aby spadek masy ciała był realny oraz przynosił korzyści zdrowotne, zaleca się redukcję od 5 do 15% masy ciała w ciągu sześciu miesięcy. Przy otyłości znacznego stopnia (BMI równe lub wyższe niż 35 kg/m²) zaleca się ubytek co najmniej 20%. Ważne, aby pacjent zrozumiał istotę otyłości jako choroby przewlekłej, z czym wiąże się konieczność dożywotniej kontroli masy ciała.

U pacjentów obciążonych rodzinną historią otyłości, u których redukcja masy ciała nie występuje mimo podejmowania działań przy pomocy leczenia zachowawczego, stosuje się metody chirurgii bariatrycznej. Są to operacje, które powodują restrykcyjne ograniczenie spożycia pokarmów, np. poprzez plastykę żołądka.

Dietę należy utrzymywać zgodnie z zaleceniami dietetyka. W ramach diety nastąpi obniżenie gęstości energetycznej przyjmowanych pokarmów i płynów oraz zmniejszenie ich ilości. Pacjenci powinni unikać podjadania między posiłkami oraz jedzenia w nocy. W celu podjęcia aktywności fizycznej warto rozpocząć od ograniczenia zachowań związanych z siedzącym trybem życia i stopniowo zwiększać ilość ruchu, np. poprzez wybór roweru zamiast samochodu czy schodów, nie windy. Należy mieć na uwadze, że leczenie może również wymagać wsparcia psychologicznego.

Źródła:

• Tatoń J., Czech A., Bernas M., Otyłość. Zespół metaboliczny, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2006.
• Wąsowski M., Walicka M., Marcinowska-Suchowierska E., Otyłość – definicja, epidemiologia, patogeneza, Postępy Nauk Medycznych 2013, t. XXVI, nr 4, s. 301-306.
• Przybylska D., Kurowska M., Przybylski P., Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej, Hygeia Public Health 2012, t. 47, nr 1, s. 28-35.
• Lizak D., Budzowski A., Seń M., Czarny W., Przegląd antropometrycznych mierników otłuszczenia ciała stosowanych w diagnozowaniu otyłości, Hygeia Public Health 2016, t. 51, nr 2, s. 124-133.
• Tsigos C., Hainer V., Basdevant A., Finer N., Fried M., Mathus-Vliegen E., Micic D., Maislos M., Roman G., Schutz Y., Toplak H., Zahorska-Markiewicz B., Postępowanie w otyłości dorosłych: europejskie wytyczne dla praktyki klinicznej, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2009, tom 5, nr 3, s. 87–98.

Umów wizytę teraz - do dietetyka przyjmującego w naszym szpitalu

mgr Dominika Grońska - dietetyk kliniczny

Wybierz specjalistę

mgr Karolina Dereń - spec. dietetyk

Wybierz specjalistę

 

Rola diety przy RZS

Głównym zadaniem diety w przypadku pacjentów z RZS jest wyeliminowanie lub ograniczenie składników przyczyniających się do powstawania stanów zapalnych oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała, tak aby nie obciążać nadmiernie stawów. Rolą diety jest także łagodzenie powikłań wynikających z przebiegu choroby oraz niepożądanych działań leków, które wykazują działanie uboczne. Są to zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne, wpływające negatywnie na funkcjonowanie układu pokarmowego pacjenta poprzez zwiększanie przepuszczalności błony śluzowej jelita cienkiego i powodowanie stanów zapalnych naczyń. Ważne jest więc stosowanie diety zawierającej żelazo, kwas foliowy oraz witaminy A, E, C, B₆, B₁₂. Najlepszy sposób żywienia dla osób chorych na RZS jest oparty na diecie śródziemnomorskiej, której podstawę stanowią nieoczyszczone produkty zbożowe, owoce i warzywa, oliwa z oliwek, ryby, drób oraz orzechy. Opiera się ona na ograniczaniu tłuszczów zwierzęcych oraz soli i spożywaniu w większości tłuszczów pochodzenia roślinnego.

Zalecenia żywieniowe

Pacjentom z RZS zaleca się jedzenie produktów bogatych w wapń i witaminę D, ponieważ leczenie sterydami wywiera negatywny wpływ na układ kostno-szkieletowy. Przy stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych sugeruje się odpowiednią podaż kwasów omega-3. Ich obecność w diecie powoduje zmniejszenie obrzęku i bólu stawów, łagodzi sztywność poranną i tym samym prowadzi do poprawy stanu i samopoczucia pacjenta. Kwasy omega-3 znajdują się głównie w rybach morskich, takich jak tuńczyk, łosoś, sardynki, makrela. Należy natomiast ograniczyć obecność tłuszczów trans, które wykazują działanie prozapalne. Znajdują się one m. in. w margarynie, mleku, wołowinie a także w wielu gotowych, wysoko przetworzonych produktach, zwłaszcza przekąskach i słodyczach, które warto całkowicie wyeliminować z diety.

Jadłospis powinien być bogaty w warzywa i owoce, stanowiące źródło naturalnych antyoksydantów. Szczególnie polecane są aronia, czarna porzeczka, borówki, żurawina, wiśnie, truskawki i maliny. Do warzyw należą natomiast szpinak, kapusta, jarmuż i marchew. Są także źródłem błonnika pokarmowego, który wpływa pozytywnie na zmniejszenie stanu zapalnego. Znajduje się m. in. w kaszach (gryczana, jęczmienna, pęczak), pełnoziarnistych makaronach, brązowym ryżu. W ramach przekąski można spożywać orzechy zawierające jednonienasycone kwasy tłuszczowe.

Dobrym źródłem białka będą chude mięso drobiowe oraz rośliny strączkowe, takie jak fasola, soczewica, soja czy ciecierzyca. Oprócz właściwości przeciwzapalnych warzywa te zawierają także mikroelementy, o których obecność w diecie warto zadbać. Są to magnez, potas, cynk, żelazo i kwas foliowy. Ponadto warto spożywać oliwę z oliwek z pierwszego tłoczenia, w której znajduje się wiele wartościowych składników, w tym także wspomniane już jednonienasycone kwasy tłuszczowe.

Wśród spożywanych przez pacjentów płynów powinna znaleźć się woda mineralna pozbawiona dodatków smakowych oraz cukru. Zaleca się unikanie kawy i mocnej herbaty z wyjątkiem herbaty zielonej, która jest bogata w cenne antyoksydanty. Warto całkowicie wyeliminować z diety alkohol.

Zmiana nawyków żywieniowych odgrywa istotną rolę w leczeniu chorób przewlekłych, w tym reumatoidalnego zapalenia stawów. Pomaga utrzymać prawidłową masę ciała, niweluje skutki uboczne przyjmowanych leków i łagodzi uciążliwe objawy choroby.

• Bruckle W., Reumatoidalne zapalenie stawów, Interspar, Warszawa 2014.
• Tatara T., Snakowska P., Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań, Medycyna Rodzinna 2015, tom 2, nr 18, s. 70-78.
• Kłosiewicz-Latoszek L., Zalecenia żywieniowe w prewencji chorób przewlekłych, Problemy Higieny i Epidemiologii 2009, tom 90, nr 4, s. 447-450.

Umów wizytę teraz - do lekarza zajmującego się leczeniem żylaków

Czym są żylaki?

Żylaki są to zdeformowane i widocznie poszerzone żyły, które są oznaką, że krew nie krąży w sposób prawidłowy. U zdrowych osób krew płynie swobodnie od serca do np. kończyn dolnych i płynnie powraca, dzięki pompie mięśniowej oraz zastawkom żylnym umieszczonym w żyłach. To dzięki tym zastawkom nie dochodzi do zjawiska refluksu, czyli cofania się krwi z żył głębokich do powierzchownych. U osób z nieprawidłowym krążeniem krwi dochodzi niestety do cofnięcia krwi do żył powierzchownych, co skutkuje ich poszerzaniem się oraz deformacją. Żyły powierzchowne objęte tym schorzeniem bardzo często przypominają kręty sznur z wyczuwalnymi uwypukleniami i znane są właśnie jako żylaki. Towarzyszy im zwykle obrzęk nóg oraz stóp, mrowienie lub pieczenie, bolesność, czy uczucie ciężkości nóg, które bardzo często mija po np. odpoczynku z uniesionymi w górę nogami.

Jak powstają żylaki?

Układ naczyniowy składa się z żył głębokich oraz żył powierzchownych (widocznych czasem pod skórą). Te dwa układy połączone są ze sobą mniejszymi żyłami, tak zwanymi żyłami przeszywającymi. Łączą się one także bezpośrednio w dwóch miejscach: w pachwinie i w okolicy pod kolanami.

Żyły głębokie zbierają krew z tkanek kończyn dolnych, a także krew, która płynie do nich z żył powierzchownych za pośrednictwem żył przeszywających. Są to żyły, bez których kończyna dolna nie mogłaby funkcjonować. Przepływa przez nie prawie 90% krwi. Do żył głębokich zaliczamy m.in.: żyły piszczelowe tylne, żyły piszczelowe przednie, żyłę podkolanową i żyłę udową. Umiejscowione są dość głęboko pod powięziami, w pobliżu szkieletu kostnego, a okalają je mięśnie. To dzięki uciskaniu naczyń krwionośnych podczas skurczu mięśni może dochodzić m.in. do pompowania krwi w kierunku serca. Choć nie jest to jedyny „mechanizm”, który pomaga krwi przedostać się do góry. Aby krew mogła wrócić z kończyn dolnych, musi wystąpić bowiem interakcja pomiędzy pompą, jaką jest serce, a gradientem ciśnień, jak również pompą mięśni nóg oraz wydolnością zastawek żylnych.
Układ żył powierzchniowych umiejscowiony jest pod skórą lub trochę głębiej w tkance tłuszczowej. Żyły te są łatwo dostrzegalne gołym okiem. To właśnie w żyłach powierzchownych, do których należą: żyła odpiszczelowa (rozpoczynająca się w końcu żylnego łuku grzbietowego stopy i ciągnąca się przez całą kończynę wzdłuż pachwiny) oraz żyła odstrzałkowa (ma początek w bocznym końcu żylnego łuku grzbietu stopy i kończy się pod kolanami, gdzie łączy się z żyłą głęboką podkolanową) powstaje najbardziej ewidentny objaw niewydolności żylnej, czyli żylaki.

Powstanie żylaków wiąże się ze zjawiskiem refluksu, czyli cofaniem się krwi z żył głębokich do żył powierzchownych. Prawidłowo krew powinna przepływać od żył powierzchownych, przez żyły przeszywające, do żył głębokich a stamtąd do serca. Aby nie dochodziło do cofania się krwi, żyły zaopatrzone są w zastawki. Jeśli jednak mechanizm zatrzymywania krwi przez zastawki zawiedzie, wówczas w żyłach powierzchownych gromadzi się krew. Dochodzi wówczas do rozciągnięcia tych żył oraz ich deformacji, a następnie utworzenia się żylaków. Proces powstawania żylaków jest procesem kaskadowym. Kiedy bowiem pierwsza zastawka ulega ciśnieniu i napierającej na nią, cofającej się krwi, pcha ją w kolejny odcinek, na kolejną zastawkę, która po czasie również ulega uszkodzeniu i powoduje naruszenie kolejnej zastawki. To dlatego każde leczenie operacyjne musi zabezpieczać najwyższą zastawkę, od której proces się zaczął. W przeciwnym wypadku mechanizm powstawania żylaków się powtórzy.

Pojawienie się żylaków nie jest jednak tylko konsekwencją źle działających zastawek, lecz również zmianami zachodzącymi w strukturze ścian naczyń. Te patologiczne zmiany mające miejsce zarówno w matrycy zewnątrzkomórkowej jak i w składnikach komórkowych mogą występować pierwotnie lub też być wynikiem procesu chorobowego. Porównując zdrowe i chore żyły można zauważyć np. mniejszą ilość elastyny w tych drugich oraz jej zmienioną strukturę. Można dostrzec też, że pojawia się w nich zwiększona ilość kolagenu typu I. Zmienia to proporcje pomiędzy kolagenem typu I odpowiadającym za sztywność tkanek a kolagenem typu III, który odpowiada za ich rozciągliwość. Wynikiem tego stanu rzeczy jest m.in. przerywanie warstw komórek mięśni gładkich, zmiana struktury żyły, co przyczynia się do rozwoju niewydolności żylnej.

Przyczyny powstawania żylaków

Za jedną z przyczyn powstawania żylaków uważa się obciążenie rodzinne. Pewne osoby więc będą miały większą skłonność do żylaków niż inne (prawdopodobieństwo to może wynosić nawet 80%, jeśli bliscy krewni też mieli problemy z deformacją żył i niewydolnością zastawek). Wynika to z osłabienia tkanki łącznej i większej predyspozycji do jej rozciągania. Oczywiście oprócz skłonności dziedzicznych będzie miał wpływ także styl życia: czyli np. długotrwała praca siedząca, niewłaściwe odżywianie, czy też palenie papierosów. Czynnikiem, który przyczyni się również do pojawienia się żylaków, będą też wszelkiego rodzaju urazy żył lub te wynikające ze zmian chorobowych np. cukrzycy. Również wszelkiego rodzaju zmiany hormonalne spowodowane np. ciążą, czy zażywaniem tabletek antykoncepcyjnych, mogą przyczynić się do wystąpienia żylaków.

Jak leczyć żylaki?

Metoda uciskowa
Leczenie uciskiem, czyli tak zwaną kompresoterapię, stosuje się u tych osób, które nie mogą lub nie wyrażają zgody na poddanie się skleroterapii lub operacji oraz u tych ludzi, którzy są bezpośrednio po innego typu zabiegach stanowiących istotne ku temu przeciwskazanie. Kompresoterapia polega przede wszystkim na zastosowaniu nierównomiernego ucisku za pomocą elastycznej pończochy lub specjalnego bandaża. Ucisk ten stosowany jest na np. odcinek nogi od stopy do pachwiny. Osoby, które borykają się z problemem żylaków, nie powinny same dobierać pończoch, czy opasek uciskowych. Kompresy powinny być dobrane do indywidualnych potrzeb pacjenta przez lekarza prowadzącego. Niewłaściwy np. zbyt mocny ucisk spowodować może kolejne komplikacje zdrowotne np. zwiększyć zastój krwi w nodze, a przez to spowodować zakrzep. Mimo, iż pończochy, czy bandaże, przynoszą wiele korzyści takich jak: przyspieszenie przepływu krwi, poprawa wydolności zastawek, zmniejszenie obrzęków, czy też zmniejszenie średnicy żył, to jednak nie każdy może je stosować. Przeciwskazaniem do kompresoterapii są bowiem: choroby tętnic, które wywołują niedokrwienie kończyn; jak również świeża zakrzepica żył głębokich, czy też stany zapalne skóry.

Istnieją 4 klasy ucisku kompresów stosowanych w praktyce klinicznej:
• Klasa I (poniżej 25 mm Hg) – stosowane w celu zapobiegania żylaków, głównie profilaktycznie, jak również w początkowych etapach niewydolności żylnej;
• Klasa II (25-35 mm Hg) – stosowane, gdy żylaki są już widoczne i duże oraz wtedy, gdy dochodzi już do zmian skórnych. Zalecane przede wszystkim kobietom w ciąży;
• Klasa III (35-45 mm Hg) – używane w bardzo zaawansowanej chorobie żył;
• Klasa IV (powyżej 45 mm Hg) – stosowane przy dużych obrzękach powodujących ból.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne może być formą wsparcia w leczeniu innymi metodami zaleconymi przez lekarza, jednak nie może ich zastąpić. Nie zastąpi więc metody ucisku, ruchu, skleroterapii, czy operacji. Podanie leków może jedynie pomóc pacjentowi w polepszeniu krążenia w naczyniach włosowatych, w przyspieszeniu opróżniania krwi z żył, czy we wzmacnianiu i uszczelnianiu ścian żył. Istotne jest także działanie przeciwzapalne. Pomaga to w zmniejszeniu obrzęków nóg, w zniesieniu bólu, nocnych kurczy, czy likwidacji zastojów żylnych. Większość preparatów stosowanych w przypadku żylaków zawiera substancje pozyskane z roślin lub owoców np. z miłorzębu japońskiego, arniki górskiej, nasion kasztanowca, czy też wyciągu z winogron lub cytrusów. Najskuteczniej pomagają one usprawnić krążenie krwi i wzmocnić naczynia włosowate we wczesnych stadiach rozwoju choroby żylnej, przy pojawiających się dopiero zastojach krwi, obrzękach nóg.

Małoinwazyjne bezbolesne leczenie żylaków systemem FLEBOGRIF

Jest to nowoczesna małoinwazyjna metoda leczenia żylaków wykonywana w znieczuleniu miejscowym w warunkach ambulatoryjnych, pozwalająca na szybki powrót do codziennych aktywności -> dowiedz się więcej o metodzie usuwania żylaków metodą FLEBOGRIF. 

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne prowadzi do wyleczenia żylaków i usunięcia źródła ich powstania. Dopóki przez zmienione chorobowo żyły nadal będzie przepływać krew, problem deformacji żył będzie się pogłębiał. Dopiero ich usunięcie spowoduje, że organizm wróci do normy. Leczenie operacyjne ma dwa główne cele: zlikwidowanie refluksu z żył głębokich do powierzchownych oraz usunięcie wszystkich miejsc, które stanowią punkty patologicznego przecieku; jak również – zlikwidowanie wszystkich żył powierzchownych, które są nadmiernie poszerzone i mają niewydolne zastawki. Usunięcie żył powierzchownych nie niesie ze sobą żadnych zagrożeń w zakłóceniu przepływu krwi, albowiem przez żyły tego typu przepływa około 10% krwi żylnej, organizm więc poradzi sobie bez nich. Usunięcie żył łączących, czy przeszywających to też nie problem, albowiem zamknięcie takiej żyły np. podczas laserowego zabiegu, spowoduje, że krew znajdzie inną drogę przepływu. Do najczęstszych metod usuwania żył zalicza się: stripping, miniflebektomię (tak zwaną flebektomię ambulatoryjną), czy też wewnątrzżylną terapię laserową. Według naukowych doniesień, chirurgiczne leczenie żylaków jest złotym standardem postępowania.

-

Źródła:
• H. Marona, A. Kornobis, Patofizjologia rozwoju żylaków oraz wybrane metody ich leczenia – aktualny stan wiedzy, „Postępy Farmakoterapii” 2009, tom 65, nr 2, s. 88-92.
• A.Jawień, A. Szotkiewicz, Anatomia u żylnego kończyny dolnej, „Przewodnik Lekarski” 2004, nr 8, s. 24-28.
• W. Noszczyk, Żylaki i inne choroby żył i kończyn dolnych, Warszawa 2007, s. 54-56, 61
• A.A. Ramelet, Ph. Kern, M. Perrin, Żylaki i teleangiektazje, Gdańsk 2004, s. 222

Umów wizytę teraz - do lekarza specjalizującego się w operacji przepukliny w naszym szpitalu

dr n. med. Piotr Wojciechowski - spec. chirurg ogólny, chirurg dziecięcy

Wybierz specjalistę

dr n.med. Łukasz Bobrzyński - spec. chirurg ogólny, onkolog

Wybierz specjalistę

 

Rodzaje przepukliny

Wyróżnia się następujące rodzaje przepuklin:

Przepuklina brzuszna to nieprawidłowe rozprzestrzenianie się zawartości jamy brzusznej, najczęściej wraz z pętlami jelit, poza anatomiczne obszary. Podczas przepukliny powstaje uwypuklenie błony otrzewnej. Dodatnie ciśnienie panujące w jamie brzusznej wzrasta podczas odruchów fizjologicznych tj. kaszel, parcie na stolec lub oddawanie moczu. Podczas tych sytuacji mięśnie brzucha pracują tworząc tzw. tłocznię brzuszną. Jest to proces fizjologiczny o istotnym znaczeniu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jego zmienione warunki są przyczyną powstawania przepukliny. 

Pojawienie się przepukliny brzusznej jest związane m.in. z osłabieniem powłok jamy brzusznej po przebytych operacjach lub po dużych wysiłkach fizycznych. W wyniku wystąpienia przepukliny nadbrzusznej dochodzi do wydostania się tkanki tłuszczowej przez osłabione miejsca w tkance łącznej znajdującej się pomiędzy pępkiem, a mostkiem.

Przepuklina pachwinowa to uwypuklenie otrzewnej, czyli błony wyścielającej jamę brzucha. Przepuklina pachwinowa pojawia się w wyniku osłabienia mięśni brzucha. Powoduje nieprawidłowe przemieszczenie się narządów lub ich części poza jamę brzuszną znajdującą się w okolicy pachwiny. Ten rodzaj przepukliny rozwija się w okolicy kanału pachwinowego. Najczęściej zawartość worka przepukliny pachwinowej stanowi sieć jelita cienkiego. Ważnym czynnikiem, który wpływa na rozwój przepukliny jest zaburzenie syntezy oraz dojrzewania białka tkanki łącznej (kolagenu). 

Do przyczyn przepukliny pachwinowej zaliczane są również choroby jelita grubego i choroby płuc związane z częstym kaszlem. Szczególnie narażone na przepuklinę pachwinową są osoby z nadwagą, palące papierosy oraz wykonujące ciężką pracę fizyczną. W młodym wieku przepuklina pachwinowa może się pojawić na skutek szybkiego wzrostu i niewystarczającego wykształcenia mięśni brzucha. Natomiast w starszym wieku za przyczynę pojawienia się przepukliny uznaje się zwiotczenie mięśni brzucha. 

Do objawów przepukliny pachwinowej zalicza się ból podbrzusza oraz uwypuklenie powiększające się zazwyczaj podczas kaszlu. W zależności od miejsca wyjścia przepukliny z jamy brzusznej wyróżnić można przepuklinę pachwinową prostą (przyśrodkową), która nie przechodzi przez kanał pachwinowy. Drugi rodzaj to przepuklina pachwinowa skośna (przepuklina boczna), przechodząca przez kanał pachwinowy aż do moszny. Najgroźniejszym powikłaniem u chorych z przepukliną jest uwięźnięcie w niej pętli jelitowej i martwica jelita. W tej sytuacji konieczna jest operacja trybie natychmiastowym. 

Przepuklina udowa to uwypuklenie tłuszczu przedotrzewnowego lub otrzewnej ściennej wraz z jej zawartością. Przepuklina udowa tworzy się w kanale udowym, gdzie pod więzadłem pachwinowym znajdują się naczynia wraz z nerwami udowymi. Wrota dla przepukliny udowej są w pierścieniu udowym głębokim. Worek przepuklinowy może przechodzić przez kanał udowy, aż do rozworu odpiszczelowego (pierścienia udowego). 

Charakterystycznym objawem dla tego rodzaju przepukliny jest ból w okolicy pachwiny górnej oraz przyśrodkowej powierzchni uda. W miejscu wystąpienia schorzenia widoczne jest uwypuklenie, które pojawia się w chwili działania tłoczni brzusznej, podczas dużej aktywności fizycznej. Przepuklina udowa najczęściej dotyczy kobiet, zwłaszcza będących w ciąży lub po porodzie. Szersza budowa anatomiczna miednicy, a także zwiotczałe tkanki w jej obrębie sprzyjają pojawieniu się przepukliny.

Przepuklina pępkowa powstaje w wyniku zmniejszenia wytrzymałości powłok brzusznych. Powoduje nieprawidłowe przemieszczenie się narządów brzucha lub ich części przez otwarty pierścień pępkowy. Jest jedną z najczęściej występujących przepuklin u noworodków. Tworzy się po niezrośnięciu pierścienia pępkowego po urodzeniu. Narażone są na nią przeważnie dzieci o niskiej wadze urodzeniowej oraz wcześniaki.

Do objawów zalicza się m.in. ból brzucha, dyskomfort w okolicy pępka oraz widoczne uwypuklenie.

Jak przebiega operacja przepukliny pępkowej - Czytaj więcej 

Przepuklina cewy nerwowej polega na uszkodzeniu cewy nerwowej, które powstają we wczesnym okresie życia płodowego. Do przepukliny cewy nerwowej zalicza się:

• przepuklinę mózgową, która jest uwypukleniem tkanki mózgowej powstająca na skutek ubyteku kości czaszki. Przyczynia się do upośledzenia funkcji umysłu. 
• przepuklinę rdzenia kręgowego - wrodzona wada kręgosłupa wynikająca z nieprawidłowego ułożenia kręgów otaczających strukturę rdzenia kręgowego.

Przepuklina okołostomijna to uwypuklenie w postaci guza powiększające się wraz z upływem czasu. Jest zaliczana do przepuklin powstających po zabiegach operacyjnych. Wrota mają umiejscowienie w mięśniach skośnych zewnętrznych brzucha. Uwidacznia się najczęściej podczas aktywności fizycznej lub podczas kichania oraz kaszlu.

Przepuklina rozworu przełykowego to przesuwanie się części żołądka z jamy brzusznej aż do klatki piersiowej przez rozwór przełykowy przepony. Przepuklinę rozworu przełykowego można podzielić na przepuklinę wślizgową, gdzie połączenie przełyku z żołądkiem jest położone nad przeponą oraz okołoprzełykową, która polega na uwypukleniu części żołądka, a połączenie przełykowo-żołądkowe jest poniżej przepony. Najczęściej przepuklina rozworu przełykowego przebiega bezobjawowo choć czasem może powodować ból w podbrzuszu, zgagę oraz odbijanie się. Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko występienia przepukliny rozworu przełykowego. Związana jest to ze zwiotczeniem mięśni przełyku (zwieraczem górnym i dolnym).

Przepuklina kresy białej (nadbrzuszna) polega na osłabieniu pasma łącznotkankowego łączącego mięśnie brzucha. Do przyczyn powstawania przepukliny kresy białej należą m.in. zaburzenia metabolizmu kolagenu oraz osłabienie mięśni brzucha. Występuje często u mężczyzn oraz u kobiet w ciąży. Objawia się dolegliwościami bólowymi oraz uwypukleniem.

Innymi  rodzajami przepuklin są:

• przepuklina Richtera polega na uwięźnięciu fragmentu ściany jelita.
• przepuklina Littrégo zaliczana jest do przepuklin pachwinowych, której zawartością jest uchyłek Meckela, czyli pozostałość po płodowym przewodzie pępkowo-krezkowym.
• przepuklina Amyanda zaliczana do przepuklin pachwinowych, której treścią jest wyrostek robaczkowy.
• przepuklina de Garengeota zaliczana do przepuklin udowych której zakres obejmuje wyrostek robaczkowy.

Przepuklina należy do jednych z częstszych schorzeń pojawiających się u ludzi. Dlatego tak ważne jest dbanie o swój stan zdrowia. Należy prowadzić zdrowy tryb życia oraz starać się ograniczać ciężką pracę fizyczną. Dzięki nowym technologiom przepuklina może być już wykrywana w okresie płodowym. U noworodków najliczniej występuje przepuklina powłok brzusznych. Natomiast u osób w starszym wieku przepuklina pachwinowa. Głównymi objawami dla wszystkich typów przepuklin to ból oraz charakterystyczne uwypuklenie w miejscu utworzenia się przepukliny. 

Literatura:

1. Hilger T.,  Bagłaj M. Rzadko występujące przepukliny brzuszne u dzieci. Adv Clin Exp Med 2006, 4: 733-740
2. Holzheimer R. Inguinal Hernia: classification, diagnosis and treatment--classic, traumatic and Sportsman's hernia. Eur J Med Res 2005, 10: 121-134
3. Kołodziej A., Nogalski A. Ocena wpływu czynników środowiskowych na powstawanie przepuklin zewnętrznych. OSTRY DYŻUR 2013, 3: 77-80.
4. Smereczyński A. Kołaczyk K. Pediatr Znaczenie ultrasonografii w diagnostyce przepuklin powłok brzusznych. Med Rodz 2014, 4: 398-404.
5. Ścierski A. Przepukliny pachwinowe i udowe u dorosłych. Bielsko Biała: α-Medica Press, 2011, s. 42-55.