Po wstaniu z łóżka wielu osobom „robi się ciemniej przed oczami” - pojawiają się błyski, plamki albo czarne mroczki. Często towarzyszy temu:
- uczucie zawrotów głowy,
- nagłe osłabienie,
- uczucie, że może dojść do omdlenia.
Wymienione wyżej dolegliwości pojawiające się po przejściu do pozycji stojącej mogą być związane z zaburzeniami regulacji krążenia i nieprawidłową adaptacją organizmu do pionizacji. Jeśli sytuacje bliskie omdlenia regularnie się powtarzają, warto sprawdzić czy funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego jest prawidłowe.
Mroczki przed oczami przy wstawaniu - zdiagnozuj przyczyny - umów wizytę u kardiologa
Dlaczego pojawiają się mroczki i zawroty głowy przy wstawaniu?
Niedociśnienie ortostatyczne
To stan, w którym po wstaniu dochodzi do gwałtownego spadku ciśnienia krwi, zanim organizm zdoła to ciśnienie przywrócić do wymaganych wartości. W prawidłowych warunkach układ krążenia szybko kompensuje zmianę pozycji i utrzymuje odpowiednie ciśnienie krwi oraz dopływ krwi do mózgu. Jeśli ten mechanizm jest upośledzony, dopływ krwi do mózgu może być chwilowo za mały - wtedy mogą pojawić się:
- mroczki, ciemne plamy przed oczami,
- zawroty głowy,
- osłabienie,
- uczucie dezorientacji.
Hipotensja ortostatyczna jest klinicznie definiowana jako spadek ciśnienia skurczowego o ≥20 mm Hg lub rozkurczowego o ≥10 mm Hg do kilku minut od pionizacji. Może przyczyniać się do tego m.in.: odwodnienie, przyjmowane leki, zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego czy choroby przewlekłe.
U części osób problem polega na zbyt wolnej odpowiedzi organizmu na zmianę pozycji ciała. Za tę regulację odpowiada autonomiczny układ nerwowy - system, który „automatycznie” kontroluje pracę serca i napięcie naczyń krwionośnych.
Jeśli jego działanie jest zaburzone, krew po pionizacji może przez chwilę nie dopływać do mózgu w wystarczającej ilości. Taki stan określa się jako nietolerancję ortostatyczną i bywa on związany z tzw. dysautonomią, czyli zaburzeniami funkcjonowania układu nerwowego regulującego krążenie.
Zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS)
W niektórych przypadkach po wstaniu do pozycji stojącej serce zaczyna bić zauważalnie szybciej, co jest jedną z cech POTS - stanu, w którym to przyspieszenie tętna jest głównym problemem. Pacjenci z POTS również często zgłaszają zawroty głowy, szybko narastające zmęczenie, mroczki przed oczami czy uczucie, że mogą za chwilę zemdleć. Ten zespół bywa częściej rozpoznawany u młodych dorosłych, szczególnie kobiet, a jego objawy obserwowane są przez dłuższy czas (często przez wiele miesięcy).
Kiedy warto zgłosić się do kardiologa?
Nie każde pojawienie się mroczków musi od razu oznaczać poważną chorobę kardiologiczną - czasami wyczerpujący i stresujący styl życia, odwodnienie czy przyjmowane leki mogą wpływać na odpowiedź organizmu na zmianę pozycji. Konsultacja z lekarzem kardiologiem jest szczególnie wskazana, jeśli:
- objawy pojawiają się często lub nasilają się,
- towarzyszy im szybkie bicie serca, trudności z koncentracją lub wyraźne uczucie bliskie omdlenia zmuszające do odpoczynku,
- epizody powodują trudności w codziennym funkcjonowaniu (np. po wstaniu z łóżka, w pracy, podczas prowadzenia samochodu),
- objawy nie ustępują po zmianie stylu życia czy modyfikacji leków.
Lekarz kardiolog może zaproponować odpowiednie badania, takie jak pomiar ciśnienia w różnych pozycjach, ciągłą analizę rytmu serca (np. Holter), test pochyleniowy („tilt table test”) czy ocenę funkcji autonomicznego układu nerwowego - po to, aby precyzyjnie zdiagnozować przyczynę objawów i zaplanować dalsze postępowanie.
