Omdlenie to objaw, który często budzi niepokój pacjentów. W większości przypadków ma ono łagodną przyczynę, jednak czasami może być sygnałem poważnych zaburzeń pracy serca. Kluczowe jest odróżnienie sytuacji niegroźnych od tych, które wymagają pilnej konsultacji kardiologicznej i pogłębionej diagnostyki. Poniżej wyjaśniamy, czym jest omdlenie, jakie są jego przyczyny oraz kiedy należy zgłosić się do kardiologa.
Czym jest omdlenie?
Omdlenie (syncope) to nagła, krótkotrwała utrata przytomności spowodowana przejściowym zmniejszeniem przepływu krwi przez mózg. Charakteryzuje się szybkim początkiem, krótkim czasem trwania i samoistnym, całkowitym powrotem świadomości. Mechanizmem jest chwilowe niedokrwienie mózgu, zwykle wynikające ze spadku ciśnienia tętniczego lub zaburzeń pracy serca.
Należy odróżnić omdlenie od stanu przedomdleniowego (uczucie słabości, mroczki przed oczami, zawroty głowy bez utraty przytomności), który może poprzedzać właściwy epizod utraty świadomości.
Omdlenia - zdiagnozuj przyczyny kardiologiczne - umów wizytę
Główne przyczyny omdleń
1. Omdlenia odruchowe (wazowagalne)
To najczęstszy typ omdleń. Są wynikiem nadmiernej reakcji układu nerwowego, prowadzącej do rozszerzenia naczyń i zwolnienia akcji serca. Mogą wystąpić w stresie, bólu, dusznym pomieszczeniu czy podczas długiego stania. Zwykle mają łagodny przebieg [1].
2. Omdlenia ortostatyczne
Pojawiają się przy gwałtownej zmianie pozycji ciała (np. szybkie wstanie z łóżka). Dochodzi wtedy do spadku ciśnienia tętniczego i przejściowego niedokrwienia mózgu. Częstsze u osób starszych oraz przy odwodnieniu lub stosowaniu niektórych leków.
3. Omdlenia kardiogenne
Najgroźniejsza grupa omdleń, związana z chorobami serca - zaburzeniami rytmu, wadami zastawkowymi, kardiomiopatiami czy chorobą niedokrwienną serca. Omdlenia o tej etiologii wiążą się z większym ryzykiem poważnych powikłań i wymagają pilnej diagnostyki.
Kiedy omdlenie może mieć przyczynę sercową?
Istnieją tzw. „czerwone flagi”, które zwiększają prawdopodobieństwo kardiogennego podłoża omdlenia:
- omdlenie podczas wysiłku fizycznego lub w pozycji leżącej,
- nagła utrata przytomności bez objawów ostrzegawczych,
- kołatanie serca przed omdleniem,
- ból w klatce piersiowej lub duszność,
- stwierdzona choroba serca w wywiadzie,
- nagłe zgony sercowe w rodzinie,
- nieprawidłowy wynik badania EKG.
Jak wygląda diagnostyka po omdleniu?
Wywiad i badanie fizykalne
Podstawą jest dokładny opis okoliczności zdarzenia: pozycja ciała, wysiłek, stres, objawy poprzedzające. Lekarz mierzy także ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej.
Elektrokardiogram (EKG)
EKG to badanie obowiązkowe u każdego pacjenta po omdleniu. Pozwala wykryć zaburzenia przewodzenia, arytmie czy cechy niedokrwienia serca.
Dalsze badania kardiologiczne
- Holter EKG - długotrwała rejestracja rytmu serca,
- echokardiografia - ocena budowy i pracy serca,
- test pochyleniowy - przy podejrzeniu omdleń odruchowych,
- implantowalny rejestrator rytmu (ILR) - przy rzadkich, niewyjaśnionych epizodach.
Kiedy konieczna jest konsultacja kardiologiczna?
Konsultacja specjalisty kardiologa jest wskazana szczególnie wtedy, gdy:
- omdlenie wystąpiło podczas wysiłku,
- towarzyszył mu ból w klatce piersiowej lub kołatanie serca,
- pacjent ma rozpoznaną chorobę serca,
- w EKG stwierdzono nieprawidłowości,
- omdlenia nawracają i ich przyczyna nie jest jasna.
Dlaczego nie wolno lekceważyć omdleń?
Omdlenia o podłożu sercowym mogą prowadzić do groźnych powikłań, w tym nagłego zatrzymania krążenia. Wczesna diagnostyka pozwala wykryć zaburzenia rytmu serca, wady strukturalne czy inne schorzenia wymagające leczenia. Odpowiednie postępowanie znacząco zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowych.
Omdlenie to objaw, którego nie należy ignorować. Wiele epizodów ma łagodny charakter, ale obecność objawów alarmowych powinna skłonić do pilnej konsultacji kardiologicznej. Szybka diagnostyka umożliwia wykrycie poważnych chorób serca i zapobiega groźnym następstwom.
Źródła:
[1] Wytyczne ESC dotyczące diagnostyki i postępowania w omdleniach (European Society of Cardiology).
