Osteotomia podkolanowa

Osteotomia podkolanowa (HTO, High Tibial Osteotomy – wysoka osteotomia piszczeli) jest procedurą operacyjną polegającą na częściowym przecięciu kości piszczelowej i jej zespoleniu w skorygowanej pozycji celem uzyskania prawidłowej osi stawu kolanowego. Dzięki temu nadmierne obciążenie zostaje przeniesione z uszkodzonej części stawu na jego zdrowy obszar. Osteotomia podkolanowa stanowi jedną z metod leczenia choroby zwyrodnieniowej przedziału przyśrodkowego kolana z towarzyszącą szpotawością piszczeli.

Znacznie rzadziej wykonuje się osteotomię podkolanową w celu korekcji w koślawości kolana w zmianach zwyrodnieniowych przedziału bocznego. Kolana koślawe najczęściej wynikają z zaburzenia osi kości udowej – wówczas celem zabiegu jest korekcja osi tej właśnie kości – czyli wykonanie osteotomii nadkolanowej (DFO, Distal Femoral Osteotomy – osteotomia dalsza udowa).

Zabieg osteotomii można wykonać praktycznie w każdym wieku i daje możliwość dłuższego używania własnego stawu - opóźnia moment, w którym konieczne jest wszczepienie endoprotezy kolana. W zależności od czasu kiedy dokona się osteotomii, okres ten może wynieść od 5 do nawet 20 lat.

Umów wizytę teraz

lek. med. Grzegorz Jarosławski - spec. ortopeda


Grzegorz Jarosławski, ortopeda, Kraków

lek. med. Arkadiusz Koniarski - spec. ortopeda


Arkadiusz Koniarski, ortopeda, Kraków

Zmiany zwyrodnieniowe przedziału przyśrodkowego kolana

W prawidłowo wyosiowanym stawie kolanowym rozkład obciążeń pomiędzy powierzchniami stawowymi przedziału przyśrodkowego oraz bocznego jest wypadkową wielu sił, ale sama oś układu kostnego jest najbardziej mierzalnym i uważa się najsilniej determinującym powstawanie zmian przeciążeniowych w stawie czynnikiem. Większość zmian zwyrodnieniowych dotyczy przedziału przyśrodkowego kolana, któremu towarzyszy szpotawość stawu kolanowego. Oś biomechaniczna kończyny przesuwa się wtedy dośrodkowo, co prowadzi do zbyt dużych przeciążeń w obrębie łąkotki przyśrodkowej oraz chrząstki stawu kolanowego. Przyspiesza to istotnie rozwój zmian zwyrodnieniowych objawiających się bólami w po przyśrodkowej stronie kolana podczas chodzenia czy podejmowania aktywności sportowej. Zmiany degeneracyjne chrząstki stawowej wywołują pogłębienie zaburzeń osi biomechanicznej kończyny, co prowadzi do jeszcze większych przeciążeń przedziału przyśrodkowego i napędza „błędne koło” rozwoju zwyrodnienia. Zaburzenia osi biomechanicznej kończyny dolnej mogą występować jako wynik deformacji wrodzonych, zmian pourazowych, chorób metabolicznych kości, zaburzeń wzrostu chrząstek nasadowych oraz zmian nowotworowych obejmujących kość.

Cele osteotomii podkolanowej

Zabieg wszczepienia endoprotezy jest jedną z metod leczenia zwyrodnieniowego bólu kolana. Endoprotezoplastyka jest jednak rezerwowana dla osób starszych (po 60 roku życia) z zaawansowanym problemem gonartrozy. Osoby młodsze z początkowym stadium zmian zwyrodnieniowych kolana i szpotawą deformacją stawu mogą natomiast odnieść korzyści z przeprowadzenia zabiegu osteotomii podkolanowej. Operacja ta polega na korekcji ustawienia piszczeli względem kolana, co poprawia mechanikę stawu, spowolnia procesy zwyrodnieniowe i zmniejsza dolegliwości bólowe. Zaletą osteotomii podkolanowej jest możliwość przerwania „błędnego koła” zwyrodnienia - pogłębianie się szpotawości stawu zostaje zatrzymane, a przedział przyśrodkowy zostaje odciążony i ochroniony przed zbyt szybką destrukcją.

Kwalifikacja do zabiegu osteotomii podkolanowej

Lekarz ortopeda przeprowadza z pacjentem dokładny wywiad co do dolegliwości bólowych, ocenia stan funkcjonalny stawu oraz stopień destrukcji chrząstki stawowej przedziału przyśrodkowego kolana. Ponadto, bardzo istotne jest wyznaczenie na zdjęciach rentgenowskich mechanicznej osi kończyny, uwzględniającej głowę kości udowej, kolano oraz środek stawu skokowego górnego na tzw. zdjęciu posturograficznym (toposkanie). Radiogram taki musi być wykonany w pozycji stojącej pod obciążeniem masą ciała. Decyzję o przeprowadzeniu zabiegu osteotomii kolana podejmuje się, gdy istnieje szansa na odciążenie chrząstki po przyśrodkowej stronie kolana poprzez korekcję osi kończyny.

Do przeciwwskazań do wykonania zabiegu należy:

  • reumatoidalne zapalenie stawów obejmujące globalnie staw kolanowy,
  • podobny stan destrukcji chrząstki stawowej w obu przedziałach kolana,
  • zaawansowany stopień zmian zwyrodnieniowych obejmujących warstwę podchrzęstną kości,
  • duże ograniczenie zakresu zgięcia w kolanie,
  • otyłość.

Przygotowanie do zabiegu

Przygotowanie do operacji osteotomii korekcyjnej kolana polega wykonaniu badań objętych standardowym przygotowaniem do zabiegu operacyjnego.

W razie występowania chorób przewlekłych należy skonsultować się z lekarzem specjalistą, który może zlecić dodatkowe badania. Przed zabiegiem operacyjnym odbywa się również wizyta u anestezjologa, który biorąc pod uwagę stan zdrowia pacjenta, dobierze odpowiedni rodzaj znieczulenia. Zabieg osteotomii podkolanowej przeprowadzany jest zazwyczaj w znieczuleniu zewnątrzoponowym (pozbawiającym czucia od pasa w dół) lub w znieczuleniu ogólnym.

Bardzo istotne jest również przygotowanie rehabilitacyjne, które uwzględnia niwelację ewentualnych przykurczów tkanek miękkich wokół stawu kolanowego oraz wzmocnienie siły mięśni kończyny dolnej. Pacjent uczy się także chodzić o kulach oraz zaznajamia się z ćwiczeniami, których wykonywanie będzie konieczne po zabiegu. Fizjoterapia przedoperacyjna poprawia komfort psychiczny pacjenta oraz umożliwia znacznie szybszy powrót do pełnej sprawności po zabiegu.

Osteotomia korekcyjna kolana - przebieg zabiegu

W osteotomii podkolanowej wykorzystuje się dwie główne metody korekcji ustawienia piszczeli:

  1. zamykająca osteotomia z dostępu bocznego (lateral closing wedge HTO), znacznie rzadziej wykonywana,
  2. otwierająca osteotomia z dostępu przyśrodkowego (medial opening wedge HTO).

Przed zabiegiem wyliczany jest kąt korekcji w oparciu o posturograf. W niektórych przypadkach dąży się do uzyskania fizjologicznego wyosiowania stawu kolanowego, a w innych dąży się do hiperkorekcji w kierunku obciążania przedziału bocznego. Decyzja podejmowana jest w zależności od indywidualnych warunków anatomicznych kolana danego pacjenta.

Osteotomia podkolanowa zamykająca

Dawniej zabieg korekcji osi kolana wykonywany był głównie techniką bocznej osteotomii domykającej. Chirurg wykonuje nacięcie skóry bocznie i powyżej guzowatości piszczelowej. Następnie przecina poprzecznie piszczel w dwóch miejscach pod odpowiednim kątem celem wycięcia klina kostnego o uprzednio ustalonej podstawie. Szparę osteotomii zamyka się i stabilizuje zespoleniem (np. płytką). W razie potrzeby istnieje możliwość zmiany napięcia więzadła pobocznego strzałkowego i mięśni przyczepiających się na głowie strzałki z boku kolana oraz korekcji przodopochylenia plateau piszczeli.

Zespolenie piszczeli uzyskane w wyniku osteotomii zamykającej jest bardzo stabilne i umożliwia uzyskanie szybkiego zrostu kości piszczelowej. Wadą tej techniki jest większe ryzyko uszkodzenia nerwu strzałkowego oraz trudność uzyskania dokładnej korekcji wynikająca z konieczności wykonania dwóch precyzyjnych cięć kości oraz występujące skrócenie kończyny. Ciężej jest także zmienić na bieżąco wielkość korekcji piszczeli w trakcie operacji.

Osteotomia podkolanowa otwierająca (open wedge)

Wykonywana zdecydowanie najczęściej – z dostępu przyśrodkowego. Chirurg wykonuje skośne cięcie kości piszczelowej na wysokości około 2,5cm poniżej szpary stawu udowo-piszczelowego. Cięcie zostawia około 10% szerokości kości od strony bocznej w celu zachowania stabilności. Odłamy rozwiera się, nadłamując boczną część kości. Wysokość szpary osteotomii, a co za tym idzie wielkość korekcji, można w trakcie zabiegu łatwo regulować, co stanowi przewagę osteotomii otwierającej nad zamykającą. Szparę osteotomii można wypełnić przeszczepami kostnymi pobranymi od pacjenta, sztucznymi przeszczepami albo pozostawić bez wypełnienia. Stabilizację kości po jej częściowym przecięciu zapewnia dedykowana do tego rodzaju zabiegów płytka – tytanowa lub z włókna węglowego.

Osteotomia kolana szpotawego metodą open-wedge posiada zalety:

  • konieczność wykonania tylko jednego cięcia piszczeli zamiast dwóch,
  • możliwość bardziej precyzyjnej korekcji osi kolana w obu płaszczyznach,
  • brak utraty tkanki kostnej w obrębie nasady bliższej kości piszczelowej,
  • mniejsza ingerencja w strukturę stawu piszczelowo-strzałkowego,
  • mniejsze ryzyko uszkodzenia nerwu strzałkowego,
  • łatwiejsze przeprowadzenie równoległych zabiegów na kolanie, np. rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego czy leczenia uszkodzeń łąkotek,
  • możliwość obniżenia lub podwyższenia wysokości rzepki poprzez zmianę linii cięcia kości piszczelowej – poniżej lub powyżej guzowatości piszczeli.

Do wad osteotomii otwierającej należy:

  • wyższe ryzyko braku zrostu kości,
  • większe ryzyko infekcji kości i septycznego obluzowania implantu,
  • konieczność dłuższego okresu odciążania kończyny po operacji (ale przy stabilnej płycie pozwalamy od razu na chodzenie).

Osteotomia kolana - powikłania

Powikłania po zabiegu osteotomii korekcyjnej kolana szpotawego zdarzają się rzadko, należą do nich:

  • brak zrostu lub zrost opóźniony piszczeli (staw rzekomy),
  • zbyt duża lub zbyt mała korekcja,
  • utrata korekcji pomimo prawidłowo wykonanego zabiegu,
  • zakrzepica,
  • konflikt materiału zespalającego z tkankami miękkimi.

Osteotomia kolana - rehabilitacja

Pacjent powinien być świadomy faktu, że odpowiednio poprowadzona rehabilitacja jest równie istotna, co prawidłowo przeprowadzony zabieg. Po operacji należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarza oraz fizjoterapeuty. Po operacji najwcześniej jak to możliwe wprowadzane są ruchy bierne kolana wykonywane na szynie CPM. W przerwach między ćwiczeniami staw kolanowy może być schładzany przez specjalne urządzenie Game Ready, dzięki któremu odczucia bólowe po operacji są znacznie zredukowane. Pacjent wykonuje także ćwiczenia izometryczne mięśnia czworogłowego uda oraz stopniowo wprowadzane są ruchy czynne kolana w ograniczonym zakresie. Przez pierwsze kilka tygodni po operacji pacjent porusza się o kulach z częściowym odciążeniem nogi operowanej. Czas, w którym można zacząć w pełni obciążać kończynę jest uzależniony od typu osteotomii korekcyjnej (zamkniętej czy otwartej), rodzaju zastosowanego zespolenia, jakości tkanki kostnej oraz ewentualnie innych zabiegów równolegle przeprowadzanych w kolanie. Pacjent z reguły powinien korzystać z kul przez 6-8 tygodni po zabiegu lub do momentu stwierdzenia na RTG zrostu szpary osteotomii.

W procesie fizjoterapii po osteotomii kolana szpotawego należy wziąć pod uwagę fakt, że kończyna dolna, a właściwie całe ciało musi przejść adaptację do nowych warunków biomechanicznych. Do celów realizowanych w procesie rehabilitacji będzie należało:

  • przywrócenie bezbolesnego pełnego zakresu ruchu w stawie kolanowym,
  • mobilizacja blizny pooperacyjnej,
  • mobilizacja rzepki oraz poprawna aktywacja głowy przyśrodkowej mięśnia czworogłowego uda (VMO, vastus medialis obliquus) celem usprawnienia funkcji stawu udowo-rzepkowego,
  • nauka prawidłowego wzorca chodu z pełnym obciążaniem nogi operowanej po zmianie jej kąta i długości,
  • funkcjonalne wzmacnianie mięśni stabilizujących staw kolanowy podczas codziennych czynności i aktywności sportowej.

Najczęściej zadawane pytania o zabieg osteotomii podkolanowej:

Na czym polega osteotomia podkolanowa?

Osteotomia podkolanowa polega na przywróceniu prawidłowej osi mechanicznej stawu kolanowego dzięki operacyjnej korekcji nasady bliższej kości piszczelowej. Zabieg ten powoduje bardziej równomierny rozkład obciążeń w obrębie chrząstki stawowej, co pozwala zmniejszyć dolegliwości bólowe kolana. Osteotomia kości piszczelowej jest skuteczną metodą leczenia bólu kolana u osób młodych z zaburzeniem osi kończyny i we wczesnym stadium choroby zwyrodnieniowej. Zabieg osteotomii piszczeli w wybranych przypadkach stanowi alternatywę dla wszczepienia endoprotezy stawu kolanowego.

Jakie są wskazania do osteotomii kolana?

Najczęstszym wskazaniem do zabiegu osteotomii są dolegliwości bólowe stawu kolanowego pochodzenia zwyrodnieniowego z towarzyszącą szpotawością piszczeli. Deformację szpotawą piszczeli można wstępnie rozpoznać, kiedy przy złączonych stawach skokowych kolana są oddalone od siebie o minimum 4 cm. Osteotomia podkolanowa daje możliwość korekcji zdeformowanej osi kończyny, a przez to umożliwia odciążenie bolesnych struktur w przedziale przyśrodkowym kolana.

Jak długo trwa rehabilitacja po osteotomii korekcyjnej kolana?

Wymagany czas rehabilitacji po osteotomii podkolanowej wynosi około 3 miesiące. Czas ten może być także krótszy lub dłuższy w zależności od indywidulanych uwarunkowań anatomicznych kolana, równolegle przeprowadzanych procedur w trakcie operacji (np. rekonstrukcji więzadła krzyżowego) oraz oczekiwanego poziomu aktywności pacjenta po zabiegu.

Spis treści

Kontakt

ul. Dworska 1B, 30-314 Kraków
12 352 25 25
rejestracja@dworska.pl
Cookies - Pliki Ciasteczka

Używamy plików cookies zwanych po polsku ciasteczkami.
Jeśli ich używanie przez nas jest Ci obojętne i się na to zgadzasz
to zamknij to okienko i po sprawie. 8)

Współczujemy Ci, że musisz to robić na każdej stronie i na naszej też.

Jeśli nie lubisz plików ciasteczek i nie zgadzasz się na ich wykorzystanie przez nas to opuść tą stronę. Innej możliwości przeglądania jej niestety nie ma. 8/

szpital Dworska