Artroskopia stawu skokowego to zabieg wykonywany w ramach chirurgii jednego dnia. Ma on na celu diagnostykę oraz leczenie uszkodzonych struktur stawu. Całość polega na wprowadzeniu do stawu artroskopu i drobnych narzędzi, którymi manipuluje się, oglądając obraz stawu na ekranie monitora.

Zabieg wykonywany zwykle jest w znieczuleniu podpajęczynówkowym, co oznacza, że pacjent jest cały czas przytomny i ma czasowo obezwładnione jedną lub obie kończyny dolne.

Długość zabiegu zależy od rodzaju przeprowadzanej artroskopii oraz stopnia uszkodzenia stawu skokowego a także zastosowanej metody leczenia. Przeważnie cały zabieg nie trwa dłużej niż 60 minut.

Artrodeza jest zabiegiem operacyjnym polegającym na usztywnieniu stawu skokowego. W tym celu usuwa się powierzchnie stawowe i zespala kość piszczelową z kością skokową tak, aby uległy trwałemu zrośnięciu. Wykonanie ruchu w miejscu operowanego stawu jest niemożliwe, co jest efektem zamierzonym – dzięki usztywnieniu stawu skokowego uzyskuje się zniesienie dolegliwości bólowych, korekcję wadliwego ustawienia i przywrócenie funkcji podporowej kończyny.

Zabieg artrodezy przeprowadzany jest najczęściej u pacjentów, którzy cierpią z powodu dolegliwości bólowych związanych z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi stawu skokowego. Warunkiem kwalifikacji jest brak efektów leczenia zachowawczego lub brak celowości podjęcia innych metod leczenia operacyjnego. Usztywnienia stawu skokowego dokonuje się również w rozległych stanach pourazowych obejmujących staw skokowy. Ponadto, artrodeza może być wykorzystywana jako metoda korekcyjna deformacji stopy, np. utrwalonego płaskostopia czy stopy końsko-szpotawej u osób dorosłych.

U większości pacjentów stosuje się znieczulenie zewnątrzoponowe znoszące czucie od pasa w dół lub dokonuje się blokady nerwów zaopatrujących operowaną kończynę. Zabieg usztywnienia stawu skokowego najczęściej przeprowadzany jest metodą otwartą – chirurg wykonuje kilkucentymetrowe nacięcie z boku lub z przodu stawu skokowego. Dzięki temu posiada maksymalny dostęp do stawu i może precyzyjnie skorygować jego wadliwe ustawienie. Artrodezę można również przeprowadzić metodą artroskopową, która pozwala na pozostawienie minimalnych blizn (do 4mm), ale metoda ta jest zarezerwowana dla mniejszych stopni deformacji.

Podczas operacji chirurg usuwa resztki zniszczonej chrząstki, a następnie opracowuje koniec kości piszczelowej oraz kość skokową tak, aby umożliwić ich późniejszy zrost w skorygowanym ustawieniu. Połączenie zostaje ustabilizowane za pomocą specjalnych śrub lub płytek. Rany zostają zamknięte, a na stopę i staw skokowy zostaje założona szyna gipsowa.

Profilaktyka haluksów obejmuje regularne wzmacnianie mięśni stóp, rozciąganie łydek, użytkowanie wygodnego obuwia z szerokimi czubkami, utrzymywanie masy ciała w normie oraz unikanie długotrwałej pozycji stojącej. Warto pamiętać o czynnikach rozwoju haluksów, do których należą: uwarunkowania genetyczne, reumatoidalne zapalenie stawów czy cukrzyca. Nie zawsze jesteśmy w stanie całkowicie uchronić stopy przez haluksami, ale możemy zadbać o to, by progres deformacji był wolniejszy. Osoby bardziej narażone na powstawanie haluksów powinny poddawać się regularnym badaniom stóp, by móc w porę zareagować, gdy haluks znajduje się jeszcze w stadium początkowym.

Operacja haluksów jest jedynym skutecznym sposobem trwałej korekcji deformacji. Umożliwia zmniejszenie szerokości stopy i wyprostowanie palucha, dzięki czemu po zabiegu uzyskuje się pożądany efekt kosmetyczny oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. Leczenie zachowawcze czyli noszenie aparatów na haluksy czy wkładek ortopedycznych może złagodzić objawy, ale nie prowadzi do zmniejszenia deformacji.

Ortopedzi zalecają operacyjny zabieg palucha koślawego, gdy haluks uniemożliwia swobodne korzystanie z codziennego obuwia, a dolegliwości bólowe istotnie pogarszają jakość życia. Ortopeda powinien omówić spodziewany efekt operacji, uwzględniając oczekiwania pacjenta.

Długość rekonwalescencji po zabiegu haluksa uzależniony jest od pierwotnego stopnia deformacji i rozległości zabiegu. Pełny powrót do aktywności w większości przypadków jest możliwy w 3 miesiącu po zabiegu. Ważną rolę odgrywa zaangażowanie pacjenta w rehabilitację, która istotnie przyspiesza proces rekonwalescencji po operacji.

Po zabiegu operacyjnym można od razu chodzić w specjalnej ortezie – bucie odciążającym operowany przód stopy. Chodzenie w normalnym obuwiu jest możliwe po uzyskaniu zgody lekarza – jest to około 6 tydzień po zabiegu, gdy dochodzi do zrostu kości.

Cena operacyjnego zabiegu usunięcia haluksów zależy od zastosowanej metody korekcji oraz rodzaju i liczby ewentualnych zespoleń kości. Koszt operacji haluksa mieści się w zakresie 3-8 tysięcy złotych.

Dobrze zaplanowany i dokładnie wykonany zabieg operacji haluksa przynosi trwałe rezultaty. Jeśli pacjent będzie się stosować do szczegółowych zaleceń ortopedy i fizjoterapeuty, nie ma możliwości nawrotu haluksa. Noszenie butów na wysokim obcasie czy obuwia z wąskimi czubkami jest przeciwwskazane, ponieważ niezależnie od wyniku operacji może to spowodować ponowne skrzywienie palucha.

Do wskazań leczenia operacyjnego niestabilności stawu skokowego należy:

• całkowite zerwanie więzadeł przebiegające z ostrą niestabilnością stawu skokowego, która poważnie zaburza biomechanikę i uniemożliwia pacjentowi powrót do normalnej aktywności,
• kolejne nawykowe skręcenie stawu skokowego, którego nie udało się wyprowadzić leczeniem zachowawczym do stanu, w którym pacjent mógłby swobodnie funkcjonować bez objawów bólowych,
• przewlekła niestabilność mechaniczna, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych przez pacjenta efektów, np. złagodzenia dolegliwości bólowych,

Metoda Internal Bracing polega na zastosowaniu mocnych szwów czy taśmy niewchłanialnej z polisteru, które dodatkowo wzmacniają naprawę wykonaną na tkankach własnych pacjenta - w przypadku stawu skokowego torby stawowej z więzadłem. Korzyścią metody Internal Bracing jest zachowanie własnego więzadła bez konieczności pobrania przeszczepu oraz szybszy powrót do normalnej aktywności po zabiegu dzięki dużej pierwotnej wytrzymałości implantów.

Nieleczona przewlekła niestabilność stawu skokowego zwiększa ryzyko nawykowych skręceń stawu skokowego, kolejnych urazów chrząstki i/lub ścięgien strzałkowych oraz prowadzi do przyspieszenia zmian zwyrodnieniowych, które objawiają się stopniowym ograniczeniem zakresu ruchu oraz bólem stawu skokowego utrudniającym chodzenie.

U dzieci do 7 roku życia występuje fizjologiczne płaskostopie, co oznacza, że dziecięca stopa płasko-koślawa jest naturalnym etapem w rozwoju kończyn dolnych. Aby stymulować wyrośnięcie z fizjologicznej koślawości, należy zapewnić dziecku dużo ruchu, a zwłaszcza pozwalać na chodzenie boso po zróżnicowanym podłożu – pobudza to mięśnie stóp do pracy. Płaskostopie należy zawsze obserwować, szczególnie w przypadkach, gdy istnieją czynniki obciążające: nadmierna wiotkość stawów, nadwaga, zaburzenia napięcia mięśniowego czy nieprawidłowości dotyczące bioder. Ostateczną decyzję co do leczenia podejmuje lekarz ortopeda po przeprowadzeniu dokładnej diagnostyki. Postępowanie zachowawcze obejmuje ćwiczenia wzmacniające stopy, ćwiczenia stymulujące poprawne ustawienie kończyny dolnej oraz ewentualne noszenie wkładek ortopedycznych. Wskazaniem do zabiegu operacyjnego jest bolesne płaskostopie, szybko postępujące i nie poddające się leczeniu zachowawczemu.

Rodzaj zabiegu zależy od tego, czy płaskostopie jest jeszcze elastyczne (daje się czynnie skorygować) czy wada uległa już utrwaleniu. Jeśli mamy do czynienia z elastycznym płaskostopiem, jedną ze stosowanych metod jest wszczepienie małego implantu w zatokę stępu. Zatoka stępu to przestrzeń między kością skokową a piętową, wyczuwalna przez skórę jako zagłębienie w stopie znajdujące się przed kostką boczną. Zabieg należy do małoinwazyjnych, dlatego powrót do chodzenia jest dużo szybszy w porównaniu do klasycznych metod korekcji. Zabieg wszczepienia implantu można wykonywać u dzieci powyżej 3 lat oraz u dorosłych z korektywnym płaskostopiem. Utrwalone płaskostopie ze zmianami zwyrodnieniowymi stopy i stawu skokowego operuje się innymi metodami, których wybór należy do chirurga.

Ulgę w dolegliwościach spowodowanych płaskostopiem poprzecznym przynosi stosowanie indywidulanie wykonanych wkładek ortopedycznych. Wkładki na platfusa poprzecznego odciążają przodostopie i normalizują rozkład nacisków pod stopami, dzięki czemu stopa mniej boli. Wkładki działają w momencie, gdy są noszone w butach. Trwałą poprawę w dolegliwościach oraz korekcję towarzyszących deformacji palców można uzyskać poprzez operację. Zabieg operacyjny pozwala na wyprostowanie haluksa, palców młotkowatych lub szponiastych i zmianę kształtu stopy, by w efekcie poprawić komfort podczas chodzenia.

Długość rekonwalescencji zależy od rozległości zabiegu i zastosowanej techniki operacyjnej. Przez pierwsze 6 tygodni pacjent powinien chodzić w specjalnym bucie odciążającym operowaną część stopy. Powrót do pełnej aktywności możliwy jest z reguły w 3 miesiącu po zabiegu, ale może ulec skróceniu, jeśli zabieg wykonany był techniką małoinwazyjną.

W przypadku bólu ścięgna Achillesa należy skonsultować się ortopedą, który dokładnie zdiagnozuje przyczynę dolegliwości oraz ustali plan leczenia. Postępowanie polega głównie na tymczasowym ograniczeniu aktywności sportowej, wykonywaniu ćwiczeń ekscentrycznych mięśni łydki oraz zabiegach z zakresu fizykoterapii. W leczeniu przewlekłej tendinopatii ścięgna Achillesa wykorzystuje się nowoczesne metody stymulujące procesy prawidłowego gojenia i naprawy tkanek, np. zabieg koblacji elektrodą Topaz. 

Wzmocnienie ścięgna Achillesa poprzez stymulację przebudowy struktury włókien można uzyskać wykonując trening ekscentryczny według protokołu Alfredsona. Trening ten polega na kontrolowanym opuszczaniu pięty w dół poniżej poziomu schodka, na którym oparte jest przodostopie. Ćwiczenie wykonuje się przy kolanie wyprostowanym, a następnie ugiętym. Trening obejmuje 15 powtórzeń w 3 seriach rano i wieczorem przez okres minimum 3-6 miesięcy. Aby być pewnym, że ćwiczenie jest wykonywane w poprawny sposób, najlepiej skonsultować się z fizjoterapeutą.

Paluch sztywny objawia się bólem stawu śródstopno-paliczkowego dużego palca podczas chodzenia, gdy pięta unosi się nad podłoże i stopa przygotowuje się do odbicia. Dolegliwości bólowe często uniemożliwiają pełne wspięcie na palce lub noszenie butów na wysokim obcasie. Konflikt kostny wynika z obecności zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych, które ograniczają bierne zgięcie grzbietowe palucha. Na obrazach RTG stwierdza się zwężenie szpary stawowej oraz obecność wyrośli kostnych (osteofitów).

Artrodeza stawu śródstopno-paliczkowego palucha jest skuteczną formą leczenia operacyjnego palucha sztywnego. Zabieg polega na wycięciu powierzchni stawowych, a następnie trwałym usztywnieniu stawu palucha w lekkim zgięciu grzbietowym. Zabieg łagodzi dolegliwości bólowe oraz umożliwia pacjentowi swobodne podejmowanie aktywności dnia codziennego, a nawet uprawianie sportu.

Po zabiegu pacjent powinien poruszać się w specjalnym bucie odciążającym przód stopy. Jest to konieczne przez okres około 6 tygodni lub do uzyskania zrostu w obrębie stawu palucha.

Zabieg cheilektomii czyli usuwania zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych hamujących zgięcie grzbietowe palucha wykonuje się u młodych aktywnych osób, które skarżą się na ból stawu palucha z towarzyszącym ograniczeniem ruchomości. Warunkiem powodzenia operacji jest początkowe stadium zmian zwyrodnieniowych stawu palucha – głowa kości śródstopia powinna posiadać więcej niż połowę nieuszkodzonej chrząstki stawowej. Tylko wtedy możliwe jest przywrócenie bezbolesnego zakresu ruchomości palucha.

W trakcie podwichnięcia ścięgien mięśni strzałkowych dochodzi do ich nieprawidłowego przemieszczenia do przodu na kostkę boczną. Towarzyszy temu uszkodzenie troczka górnego mięśni strzałkowych, który powinien przytrzymywać ścięgna w ich prawidłowym ułożeniu. Objawami podwichnięcia są dolegliwości bólowe i uczucie przeskakiwania ścięgna z boku stawu skokowego, co najłatwiej jest zaobserwować podczas stawiania stopy na jej zewnętrznej krawędzi lub podczas próby szpotawienia stawu skokowego.

Ryzyko podwichnięcia lub zwichnięcia ścięgien mięśni strzałkowych jest podwyższone u osób posiadających anatomicznie zbyt płytki rowek kości strzałkowej, w którym leżą ścięgna tych mięśni. Dodatkowe szpotawe ustawienie pięty predysponuje do przeciążeń troczka i słabienia jego struktury. Przebyte inwersyjne skręcenie kostki oraz przewlekła niestabilność boczna stawu skokowego także stanowią czynnik ryzyka wystąpienia tego rodzaju kontuzji.

Zwichnięcia mięśni strzałkowych najczęściej leczy się operacyjnie. Zabieg polega na naprawie lub rekonstrukcji troczka górnego mięśni strzałkowych, który przytrzymuje ścięgna za kostką boczną. Dodatkowo można wykonać pogłębienie zbyt płytkiego rowka kości strzałkowej lub nadbudować tylną krawędź kości strzałkowej bloczkami kostnymi, by lepiej ustabilizować ścięgna w ich anatomicznym ułożeniu. Po zabiegu operacyjnym należy uczestniczyć w regularnej rehabilitacji, której głównym celem będzie przywrócenie mięśniowej stabilizacji stawu skokowego i bezpieczny powrót do normalnej aktywności.

Dodatkowa kość trójkątna występuje u 7-25% ludzi i jest położona z tyłu kości skokowej. W większości przypadków jej obecność nie wywołuje żadnych dolegliwości. U sportowców wykonujących powtarzane ruchy zgięcia podeszwowego stopy (np. u baletnic wykonujących wspięcia na palce) może dojść do podrażnienia kostki trójkątnej, co objawia się przeciążeniowym bólem z tyłu stawu skokowego.

Dodatkowa kość łódkowata leży po przyśrodkowej stronie stępu. Ból nasila się w związku z konfliktem wystającej kostki z cholewką obuwia. W przypadku stopy płasko-koślawej dolegliwości można złagodzić stosując wkładkę korygującą wadliwe ustawienie stopy. Brak uzyskania pożądanego efektu może stanowić wskazanie do chirurgicznego usunięcia dodatkowej kości łódkowatej.

Operacyjne wycięcie kostki dodatkowej wykonuje się w przypadku ostrego urazu, w wyniku którego doszło do złamania kostki dodatkowej. Leczenie chirurgiczne obejmuje również stany, w których nie udało się uzyskać poprawy w wyniku leczenia zachowawczego.

Istnieje wiele sposobów na palce młotkowate, np. ćwiczenia palców, terapia manualna przeprowadzona przez fizjoterapeutę oraz noszenie specjalnych ortez prostujących palce. Są te strategie, które pozwalają na złagodzenie dolegliwości, spowolnienie progresu deformacji lub krótkotrwałą poprawę ustawienia palców. Celem uzyskania pożądanego kształtu palców na stałe, zalecane jest poddanie się zabiegowi operacyjnemu.

Wskazaniem do operacji jest każdy stopień deformacji palców młotkowatych, który powoduje ból i utrudnia korzystanie z codziennego obuwia.

Dzięki usztywnieniu palca drutem uzyskuje się bardzo dobre efekty, ale w niektórych przypadkach wykorzystuje się również wewnętrzne implanty. Decyzję co do rodzaju zastosowanego zespolenia podejmuje chirurg – w zależności od rodzaju deformacji i oczekiwań pacjenta. Implanty wewnętrzne podrażają zabieg o kilkaset złotych i dają gorszą stabilność niż klasyczny tzw. pręt Kirschnera.

Złamanej kostki nie wolno obciążać przez co najmniej 6-8 tygodni, a w niektórych przypadkach nawet przez 10 tygodni. W tym okresie pacjent porusza się o kulach, początkowo w bucie gipsowym, a następnie w specjalnej ortezie typu Walker. Stopniowe obciążane kończyny można rozpocząć tylko po uzyskaniu informacji od ortopedy odnośnie wystąpienia zrostu kostnego.

Czas rehabilitacji po złamaniu kostki jest różny – w zależności od rozległości urazu może wynosić od 3 do 8 miesięcy. Duże znaczenie dla długości rekonwalescencji odgrywa zaangażowanie pacjenta w proces usprawniania. Rehabilitacja zawsze powinna przebiegać we współpracy fizjoterapeuty z ortopedą wykonującym zabieg operacyjny lub prowadzącym leczenie zachowawcze.

Niewielkie dolegliwości bólowe w pierwszych 2-3 miesiącach po złamaniu kostki mogą wynikać z aktywnych procesów przebudowy kości. Czynny udział pacjenta w rehabilitacji pozwala zapobiec bólom wynikającym z obecności blizny pooperacyjnej czy adaptacji tkanek do ponownego obciążania masą ciała. Należy mieć na uwadze, że niektóre skomplikowane typy złamań mogą uniemożliwić idealne odtworzenie powierzchni stawowych, co wiąże się z pewnym ograniczeniem funkcji stawu skokowego. U niektórych pacjentów po masywnych urazach kostki w ciągu 2-10 lat mogą rozwinąć się zmiany zwyrodnieniowe pomimo maksymalnych starań włożonych w proces leczenia.

Zabieg szycia ścięgna Achillesa powinien być wykonany jak najszybciej – najpóźniej do 6 tygodnia po urazie. Im dłużej zwleka się z wykonaniem zabiegu, tym większe jest ryzyko skrócenia i zaniku mięśnia trójgłowego łydki. Wcześnie przeprowadzony zabieg umożliwia pełne odtworzenie długości ścięgna Achillesa klasycznymi metodami bez konieczności wydłużania ścięgna czy pobierania przeszczepów.